savitribai phule swadhar yojana महाराष्ट्र राज्यातील इतर मागास प्रवर्ग (OBC), विमुक्त जाती, भटक्या जमाती (VJNT) आणि विशेष मागास प्रवर्ग (SBC) मधील विद्यार्थ्यांसाठी राज्य सरकारने ‘ज्ञानज्योती सावित्रीबाई फुले आधार योजना’ सुरू केली आहे. ज्या विद्यार्थ्यांना शासकीय वसतिगृहात प्रवेश मिळालेला नाही, अशा विद्यार्थ्यांना उच्च शिक्षणासाठी शहरात राहण्याचा आणि जेवणाचा खर्च पेलता यावा, यासाठी थेट रोख रक्कम दिली जाते. ३ जानेवारी २०२६ च्या अद्ययावत माहितीनुसार, या योजनेअंतर्गत विद्यार्थ्यांना वार्षिक ६०,००० रुपयांपर्यंत आर्थिक मदत दिली जाणार आहे.
कोणाला किती मिळणार अनुदान? (क्षेत्रानुसार वर्गीकरण) savitribai phule swadhar yojana
या योजनेअंतर्गत मिळणारी रक्कम ही विद्यार्थी ज्या शहरात शिकत आहे, त्या शहराच्या दर्जानुसार ठरवली जाते:
- ‘अ’ वर्ग शहरे (उदा. मुंबई, पुणे, नागपूर): या महानगरांमध्ये शिकणाऱ्या विद्यार्थ्यांना दरवर्षी ६०,००० रुपये दिले जातात.
- ‘ब’ वर्ग शहरे (उदा. नाशिक, छत्रपती संभाजीनगर, कोल्हापूर): या विभागीय शहरांमध्ये शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांना वर्षाला ५१,००० रुपये मिळतात.
- इतर जिल्ह्यांची शहरे: जिल्ह्याच्या ठिकाणी शिकणाऱ्या विद्यार्थ्यांना वार्षिक ४३,००० रुपये आधार म्हणून दिले जातात.
- तालुका स्तरावर: तालुक्याच्या ठिकाणी उच्च शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांना ३८,००० रुपयांची तरतूद आहे.
ही रक्कम दोन हप्त्यांमध्ये थेट विद्यार्थ्याच्या बँक खात्यात जमा केली जाते.
योजनेचा लाभ घेण्यासाठी आवश्यक पात्रता
१. प्रवर्ग: विद्यार्थी ओबीसी (OBC), व्हीजेएनटी (VJNT) किंवा एसबीसी (SBC) प्रवर्गातील असणे आवश्यक आहे. २. वसतिगृह प्रवेश: विद्यार्थ्याने शासकीय वसतिगृहात (Government Hostel) प्रवेशासाठी अर्ज केलेला असावा, मात्र तिथे प्रवेश न मिळाल्यासच तो या योजनेसाठी पात्र ठरतो. ३. उत्पन्न मर्यादा: विद्यार्थ्याच्या पालकांचे वार्षिक उत्पन्न २.५० लाख रुपयांपेक्षा जास्त नसावे. ४. शिक्षण: विद्यार्थी पदवी (Degree), पदव्युत्तर (PG) किंवा व्यावसायिक अभ्यासक्रमासाठी (Medical, Engineering, etc.) प्रवेशित असावा. ५. उपस्थिती: महाविद्यालयात विद्यार्थ्याची उपस्थिती किमान ७५% असणे अनिवार्य आहे.
अर्जासाठी लागणारी महत्त्वाची कागदपत्रे
- आधार कार्डची प्रत.
- जातीचा दाखला.
- नॉन-क्रिमीलेयर प्रमाणपत्र (Non-Creamy Layer).
- उत्पन्नाचा दाखला (तहसीलदारांचा).
- महाविद्यालय प्रवेशाची पावती आणि बोनाफाईड प्रमाणपत्र.
- भाडे करारनामा (Rent Agreement): ज्या खोलीत किंवा हॉस्टेलमध्ये विद्यार्थी राहतो, त्याचा पुरावा.
- बँक पासबुक (आधार लिंक असलेले).
- मागील वर्षाची गुणपत्रिका.
अर्ज करण्याची प्रक्रिया कशी आहे?
ज्ञानज्योती सावित्रीबाई फुले आधार योजनेसाठी अर्ज करण्याची प्रक्रिया आता सुलभ झाली आहे:
- ऑनलाईन पोर्टल: विद्यार्थी ‘महा-डीबीटी’ (MahaDBT) च्या अधिकृत वेबसाईटवर जाऊन ‘इतर बहुजन कल्याण विभाग’ या पर्यायांतर्गत या योजनेसाठी अर्ज करू शकतात.
- ऑफलाईन पद्धत: काही जिल्ह्यांमध्ये समाजकल्याण विभागाच्या (Social Welfare Office) कार्यालयात विहित नमुन्यातील अर्ज जमा करावा लागतो.
- पडताळणी: अर्जाची आणि कागदपत्रांची पडताळणी झाल्यानंतर पात्र विद्यार्थ्यांची यादी प्रसिद्ध केली जाते आणि त्यानंतर डीबीटीद्वारे पैसे वर्ग केले जातात.
या योजनेचा मुख्य उद्देश
ग्रामीण भागातील गरीब आणि मध्यमवर्गीय विद्यार्थी शिक्षणापासून वंचित राहू नयेत, हे या योजनेचे मुख्य ध्येय आहे. शहरात राहण्याचा खर्च परवडत नसल्यामुळे अनेक विद्यार्थी उच्च शिक्षण अर्धवट सोडतात. ६०,००० रुपयांच्या या मदतीमुळे विद्यार्थ्यांना राहण्याचा भाड्याचा खर्च आणि खानावळीचा (Mess) खर्च भागवता येतो, ज्यामुळे ते निर्धास्तपणे अभ्यास करू शकतात. २०२६ च्या शैक्षणिक वर्षासाठी या योजनेचा निधी वाढवण्यात आल्याने जास्तीत जास्त विद्यार्थ्यांना याचा लाभ मिळणार आहे.
फ्री राशन के साथ अब मिलेगा गैस सिलेंडर, जानें नए नियमों की पूरी जानकारी Ration Card New Rules 2026