केंद्र आणि राज्य सरकारच्या माध्यमातून महिलांना आत्मनिर्भर करण्यासाठी ‘पीएम विश्वकर्मा योजना’ (PM Vishwakarma Yojana) आणि राज्यस्तरीय ‘महिला व बालविकास’ विभागामार्फत मोफत शिलाई मशीन वाटप योजना राबवली जात आहे. नवीन वर्षात या योजनेचा विस्तार करण्यात आला असून, गरीब व कष्टकरी महिलांना घरी बसून शिवणकामाचा व्यवसाय सुरू करण्यासाठी १५,००० रुपयांची टूलकिट मदत दिली जात आहे.
१. पीएम विश्वकर्मा फ्री सिलाई मशीन योजना (केंद्र सरकार)
सध्या सर्वाधिक चर्चेत असलेली ही योजना केंद्र सरकारची आहे. यामध्ये दरजी (Tailor) श्रेणीतील कारागिरांना लाभ दिला जातो.
- आर्थिक मदत: शिलाई मशीन खरेदीसाठी १५,००० रुपयांचे ई-व्हाउचर किंवा अनुदान.
- प्रशिक्षण: ५ ते १५ दिवसांचे मोफत प्रशिक्षण दिले जाते.
- मानधन: प्रशिक्षण कालावधीत दररोज ५०० रुपये विद्यावेतन दिले जाते.
- कर्ज सुविधा: व्यवसाय वाढवण्यासाठी ५% कमी व्याजावर ३ लाख रुपयांपर्यंतचे कर्ज उपलब्ध.
२. महाराष्ट्र राज्य जिल्हा परिषद/समाज कल्याण योजना
महाराष्ट्रातील प्रत्येक जिल्हा परिषद (ZP) आपल्या सेस फंडातून ग्रामीण भागातील महिलांसाठी शिलाई मशीन वाटप योजना राबवते.
- अनुदान: काही जिल्ह्यांत ९०% अनुदानावर (शेतकऱ्यांच्या पत्नी/महिलांना केवळ १०% रक्कम भरावी लागते) शिलाई मशीन दिली जाते.
- पात्रता: लाभार्थ्याचे वार्षिक उत्पन्न १.२० लाख ते १.५० लाखांपेक्षा कमी असावे.
योजनेसाठी पात्रता निकष (Eligibility)
१. अर्जदार महिला भारताची/महाराष्ट्राची रहिवासी असावी. २. वयोमर्यादा: १८ ते ५० वर्षांच्या दरम्यान असावे (काही योजनांत २० ते ४० वर्षे). ३. आर्थिक अट: कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न दीड लाखांपेक्षा कमी असावे. ४. प्राधान्य: विधवा, दिव्यांग आणि आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकातील महिलांना प्रथम प्राधान्य दिले जाते. ५. एका कुटुंबातील केवळ एकाच महिलेला या योजनेचा लाभ घेता येतो.
आवश्यक कागदपत्रे (Documents List)
- आधार कार्ड (मोबाईल नंबर लिंक असलेले).
- रेशन कार्ड (पिवळे किंवा केशरी).
- उत्पन्नाचा दाखला (तहसीलदारांचा).
- वयाचा पुरावा (शाळा सोडल्याचा दाखला किंवा जन्म प्रमाणपत्र).
- बँक पासबुक (आधार लिंक असलेले).
- पासपोर्ट साईज फोटो.
- प्रशिक्षण प्रमाणपत्र (असल्यास).
- दिव्यांग/विधवा प्रमाणपत्र (लागू असल्यास).
ऑनलाईन अर्ज कसा करावा? (Step-by-Step)
१. पीएम विश्वकर्मा पोर्टल: सर्वात आधी अधिकृत वेबसाईट pmvishwakarma.gov.in वर जा. २. सीएससी केंद्र: ग्रामीण भागातील महिलांनी जवळच्या ‘आपले सरकार’ सेवा केंद्र किंवा सीएससी (CSC) केंद्रात जाऊन बायोमेट्रिक पडताळणी करावी. ३. अर्ज भरा: ‘Tailor’ (शिंपी) ही श्रेणी निवडून वैयक्तिक माहिती भरा. ४. डॉक्युमेंट अपलोड: वरील सर्व कागदपत्रे स्कॅन करून अपलोड करा. ५. व्हेरिफिकेशन: तुमचा अर्ज आधी ग्रामपंचायत/नगरपालिका स्तरावर आणि नंतर जिल्हा स्तरावर तपासला जाईल.
बनावट मेसेजपासून सावधान!
सध्या व्हॉट्सॲपवर अनेक मेसेज येत आहेत की “या लिंकवर क्लिक करा आणि फ्री मशीन मिळवा”. लक्षात ठेवा, सरकार अशा कोणत्याही लिंकद्वारे पैसे मागत नाही. अधिकृत अर्ज केवळ सीएससी केंद्र किंवा अधिकृत सरकारी पोर्टलवरूनच भरावेत.