ration card colour category भारतातील सार्वजनिक वितरण प्रणाली अंतर्गत गरीब आणि गरजू कुटुंबांना रेशन कार्डद्वारे स्वस्त दरात धान्य उपलब्ध करून दिले जाते. आपल्या रेशन कार्डचा रंग हा केवळ ओळख नसून, तो आपल्या आर्थिक स्थितीचा आणि आपल्याला मिळणाऱ्या धान्याच्या प्रमाणाचा मुख्य आधार असतो. अनेक नागरिकांना त्यांच्याकडे असलेल्या कार्डवर नेमके किती धान्य मिळायला हवे, याची माहिती नसते. ६ जानेवारी २०२६ रोजीच्या नवीन नियमांनुसार, रेशन कार्डच्या रंगावरून धान्याचे वाटप खालीलप्रमाणे केले जाते.
तुमच्याकडे पिवळे, केशरी की पांढरे रेशन कार्ड आहे यावर तुम्हाला मिळणारे गहू, तांदूळ आणि साखरेचे प्रमाण अवलंबून असते. यापैकी एका विशिष्ट रंगाच्या कार्डवर सरकारकडून सर्वाधिक सवलत आणि धान्य दिले जाते.
कोणत्या रंगाच्या कार्डवर मिळते किती धान्य? ration card colour category
शासनाने रेशन कार्डचे प्रामुख्याने तीन प्रकार पाडले आहेत, ज्यानुसार धान्याचे वाटप केले जाते:
१. पिवळे रेशन कार्ड (अंत्योदय अन्न योजना – AAY): हे कार्ड राज्यातील अत्यंत गरीब कुटुंबांना दिले जाते. या कार्डधारकांना सर्वाधिक धान्य मिळते. यामध्ये कुटुंबातील सदस्यांची संख्या कितीही असली, तरी प्रति महिना ३५ किलो धान्य (उदा. २१ किलो गहू आणि १४ किलो तांदूळ) फिक्स दिले जाते. याशिवाय अत्यंत कमी दरात साखर आणि इतर जिन्नस देखील या कार्डवर उपलब्ध होतात.
२. केशरी रेशन कार्ड (प्राधान्य कुटुंब लाभार्थी – PHH): ज्या कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ५९,००० ते १ लाख रुपयांच्या दरम्यान आहे, त्यांना हे कार्ड दिले जाते. या कार्डवर ‘प्रति सदस्य’ या हिशोबाने धान्य मिळते. सामान्यतः एका सदस्याला ५ किलो धान्य (३ किलो गहू आणि २ किलो तांदूळ किंवा उपलब्धतेनुसार बदल) दिले जाते. जर कुटुंबात ५ सदस्य असतील, तर एकूण २५ किलो धान्य मिळते.
३. पांढरे रेशन कार्ड (शुभ्र रेशन कार्ड): ज्या कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न १ लाख रुपयांपेक्षा जास्त आहे, अशा कुटुंबांना पांढरे रेशन कार्ड दिले जाते. हे कार्ड केवळ ओळखपत्राचा पुरावा म्हणून वापरले जाते. या कार्डवर सरकारकडून कोणतेही मोफत किंवा सवलतीच्या दरातील धान्य दिले जात नाही.
रेशन कार्डबाबत या ३ गोष्टी लक्षात ठेवा
केवळ कार्ड असणे पुरेसे नाही, तर शासनाच्या सवलतींचा लाभ घेण्यासाठी काही गोष्टी अनिवार्य करण्यात आल्या आहेत:
- आधार लिंकिंग: जर तुमचे रेशन कार्ड आधारशी लिंक नसेल, तर तुमचे धान्य बंद होऊ शकते. ई-केवायसी प्रक्रिया पूर्ण करणे आता प्रत्येक सदस्यासाठी बंधनकारक आहे.
- पोर्टेबिलिटी (One Nation One Ration): तुमच्याकडे महाराष्ट्रातील कोणत्याही जिल्ह्याचे कार्ड असले, तरी तुम्ही राज्यातील कोणत्याही रेशन दुकानातून तुमचे धान्य घेऊ शकता.
- मोफत धान्य योजना: सध्या केंद्र सरकारच्या योजनेनुसार, अंत्योदय आणि प्राधान्य कुटुंब (पिवळे आणि केशरी) कार्डधारकांना ठराविक मर्यादेपर्यंत धान्य मोफत दिले जात आहे.
तुमच्या रेशन कार्डवर तुम्हाला मिळणारे धान्य कमी मिळत असेल, तर तुम्ही ऑनलाइन ‘RC Details’ तपासून तुमच्या हक्काच्या धान्याची मागणी करू शकता.